Feqîyê Teyran

Feqıyê Teyran Kürt edebiyat
tarihinde önemli bir yere sahiptir.
Diğer bütün eski Kürt Şairleri gibi bir
İslam bilgini olan Feqıyê Teyran
İslami bir aile içinde büyümüş,
İslam’ı hakkıyla yaşamış bir şairdir.
O’nun doğum yılı üzerine
araştırmacılar birçok şey
söylemişlerdir. Kendi şiirlerinde
belirtildiğine göre Hicri 971’de
dünyaya gelmiştir. Miladi takvime
göre ise 1561veya 1563’tür.
Mîm û Hê 70 felek çûn
Ji hîcretê dewran gelek çûn
Sal 1041 çûn
Ev xezel anî diyare
Şiirinde bu şiiri yazdığında yetmiş
yaşında olduğunu ve hicretin
üzerinden de 1041 yıl geçtiğini
belirtiyor. Feqıyê Teyran Hakkari’nin
Muks Köyü’nde doğmuştur. Muks
veya Miks şimdi Van’ın Bahçesaray
ilçesine bağlıdır. Feqıyê Teyran’ın
asıl ismi dörtlükte de belirttiği gibi
Muhammed’tir. Feqi bir şiirinde
kendi ismini “MİR MIHÊ” bırakmıştır.
Soylu bir ailenin çocuğudur. Dedeleri
Osmanlı devletinden “MİRLİK”
ünvanını almışlardır.

Feqıyê Teyran, şiirlerinde Kürt
edebiyatından, hadis ve tasavvuf’tan
bahseder. O iyi bir eğitim almıştır.
Mısk’te, Hizan’da, Cizre ve Fınık’da
eğitim almıştır. Bir çok yeri gezdiği
için kendisine “Gezgin Feqi”
deniliyordu.
Feqıyê Teyran bütün hayatını
okuma, yazma ve araştırmalarla
geçirmiş. Yazdığı bir çok eser bu
günlere ulaşamamıştır. Denilebilir ki
Feqıyê Teyran kadar eser veren de
yoktur, onun kadar eserleri kayıp
olan da yoktur.
Feqıyê Teyran’ın bilinen eserleri
şunlardır:
1-Şêx Sen’an 2-Dımdım 3-Bersis 4-
Qewlê Hespê Reş
Bunların dışında “Siseban ve Ferx û
Sıtî” de onun eserleri olarak
gösteriliyor. Fakat bu henüz
ıspatlanamamıştır . Bunlardan
Siseban’ın onun olması ihtimali
fazladır.
Bunların dışında Feqıyê Teyran’ın
dağınık şiirleri de vardır. Bilinenler
şunlardır:
1-Ellah Çı Zatek Ehsen e (20 Altılık) 2-
Hey Av u Av (51 dörtlük) 3-İro Jı Dest
Husna Hebib (33 Dörtlük) 4-Bı Çar
Keriman (7 Dörtlük) 5- Melayê Batê
Kanê (11 Dörtlük) 6-Ez Çı bêjım ( 8
Dörtlük) 7-Feqe U Mela (50 Altılık) 8-
Feqe u Bılbıl (18 Altılık) 9-Ay Dılê Mın
(19 Dörtlük) 10-Qewi İro Zeif Halım
( 18 Dörtlük) 11-Dilber (16 Dörtlük)
12- Dılo Rabe (80 Dörtlük) 13-Çıya Ani
(4 Dörtlük) 14-Dengbêjê Jaran i (4
Dörtlük) 15-Yar Tu yi (18 Altılık) 16-
Feqıyê Teyran u Evina Dılan 17-
Mıhacır 18- Dewran 19-Ê Bên 20-
Feqıyê Teyran u Dilber 21-Feqıyê
Teyran u Qulıng 22-Feqıyê Teyran U
Roj
Feqıyê Teyran’ın şiirleri sade, rahat
ve temizdir. Halkın dilini, sanat dilini
ve edebiyat dilini çok güzel
yoğurmuş . Şiirlerinin içerikleri de
oldukça geniştir. Özellikle toplumsal
ve tarihi olaylar hakkında yazmış.
Allah, Din, Peygamber, inanç
konularında şiirler yazmıştır . Feqi
aşk şairidir. Onun yanında mecazi ve
gerçek aşk birdir ve iç içedir.
Feqıyê Teyran Melayê Cıziri’nin
çağdaşıdır. Halk arasında bilindiği
gibi Mela onun hocası değil
arkadaşıdır. Hatta Feqi yaşça
Mela’dan büyüktür. Bu da şiirlerinde
bellidir. Feqıyê Teyran’ın “İro Gırya
Me Tê” isimli eserinde belirttiğine
göre hicri 1050 yılında (Miladi: 1640)
Melayê Cızirî vefat etmiştir.
Feqıyê Teyran Miksê’ye bağlı
Werezoz Köyüne gidiyor ve ölümüne
kadar orada kalıyor. Feqıyê Teyran
“İro Werın” isimli şiirini yazdığında
80 yaşındadır. Bu da gösteriyor ki
Feqıyê Teyran öldüğünde en az 80
yaşındadır